Interview door Cora van Wezel in de IcT manager van november 2001 in de serie Vision@ir

Bruggenbouwer tussen Willie Wortels en management

Ir Joke Koppius is pionier, bruggenbouwer met een eigen filosofie. Zij was één van de eerste milieu-ingenieurs, als zodanig o.a. hoofd milieuzaken bij elektriciteitsbedrijf EPON (nu ElectraBel). Ze is nu zelfstandig projectmanager en organisatieadviseur. Vanuit haar vakinhoudelijke en management ervaring raakte zij geïntrigeerd door vragen als 'Hoe krijg je dat dingen lopen' en 'Wanneer loopt het goed en wanneer loopt het niet goed'. Ontdekte dat het motiveren van mensen, het inleven in hun interesses en het aansluiten op hun kernkwaliteiten essentieel is om dingen goed voor elkaar te krijgen. Is zich door persoonlijke interesse en verre reizen gaan verdiepen in Oosterse religies en levensbeschouwingen. 'Wat bezielt deze mensen dat ze het zo doen' en 'hoe doen wij dat dan'?

iedereen wil een aai over de bol
op z'n tijd

State-of-the-Art

	Hoewel ict een hulpmiddel is, zijn we er ontzettend afhankelijk van geworden. Het is in feite een intelligente nutsvoorziening. Een moderne, nieuwe vorm: naast elektriciteit, gas, water nu dus ook IT. Voor bedrijven is ict al een bijna primaire levensbehoefte en we kunnen niet meer om internet heen.
	Met al onze ingenieuze dingen en systemen loopt het op de wereld toch niet zo als sommigen hadden gedacht. Ook met ict gaat dat zo: je begint met veel technische en technologische problemen, maar om zaken echt voor elkaar te krijgen heb je ook andere kwaliteiten nodig. De systemen hebben we heel aardig in de vingers, het zijn juist de niet-systemen waar we nog niet goed raad mee weten.
	Daarnaast hollen wij maar door; we veranderen en veranderen maar, zonder enige bezinning of evaluatie van 'wat we aan het doen zijn. We beginnen gewoon. Ook in de ict hopsen we achter de hypes aan. Kijk, ict is toekomst, we staan in feite nog maar aan het begin, en er komt nog veel meer. Het gaat zo hard dat het de menselijke factor te boven gaat. Het is zo langzamerhand voor een normaal mens niet meer te volgen. Dus op een bepaalde manier ontmenselijkt onze maatschappij. Het denken is ons vertrouwd, echter het voelen en ervaren niet meer.
	Ook maak ik me zorgen omdat ik merk dat de top van het bedrijfsleven, de 'decision makers' dus, er door de bank genomen nog zo ontzettend weinig kaas van hebben gegeten. Om zich vervolgens door iedere jandoedel die er wat van weet te laten adviseren, op basis waarvan zij belangrijke strategische beslissingen nemen. Het is helaas nog zo dat de 'mannen' op dat niveau niet achter de computer zitten; zij hebben een secretaresse of een gup van een jaar of 30 die dit soort dingen voor hen regelt. Iemand wees me hier een keer op; toen ik ging rondkijken ontdekte ik 'ja verhip' het merendeel werkt zo. De Wim Kokken, zogezegd!

Dus ...

	Kortom, de impact op ons leven is enorm en neemt nog explosief toe. We worden er meer en meer afhankelijk van. Internet gaat natuurlijk door, daar kun je niet meer omheen. Jammer voor al die dotcommers, maar dat hoort nu eenmaal bij hypes.
	In het Westen hebben wij bepaalde zaken verwaarloosd, zoals creativiteit, intuïtie, reflectie en vooral ook menselijke kwaliteiten. Dit heeft blikvernauwend verwerkt in bijvoorbeeld het Westers management. Het is toch onvoorstelbaar hoe goed de BV Nederland draaide, als je ziet hoe het management soms in elkaar zit. Gelukkig begint dat nu te kenteren. Op zich is onze Westerse aanpak ook interessant: hoe zijn we gekomen waar we nu zijn, tot wat we nu doen? Het is best heel spectaculair wat er gepresteerd is! En vragen als: 'waarom doen we het zo en niet anders' blijven altijd belangrijk voor organisatie verbeteringstrajecten, ook al vinden veel mensen dat bedreigend.
	Ik constateer dat ict nog weinig leeft in het topmanagement. Dat heeft als consequentie dat mensen op de derde of vierde lijn beslissingen voor de organisatie nemen, terwijl ze de strategische implicaties daarvan niet kunnen overzien. Je creëert dus een soort afhankelijkheid van mensen die wel technisch onderlegd zijn, maar niet begrijpen wat belangrijk is voor de hele club.

Visie op de toekomst

Hoe dit allemaal te hanteren, weet ik natuurlijk ook niet. Ik weet wel dat, door het bezig te zijn met zingeving en vraagstukken op dit gebied, je de hele boel beter kunt structureren en inzichtelijk maken. Wat speelt er nou, wat is belangrijk en wat minder?

	Ik werk al mijn hele werkzame leven met databestanden als hulpmiddel om strategisch beleid te maken. Als ik nu een woord intik in een zoekmachine is de hoeveelheid informatie die ik krijg gigantisch. Ik denk dat we heel anders met kennisvergaring moeten leren omgaan. Je ziet dat er heel veel gegevens verzameld worden omdat het van iemand moet, maar vervolgens wordt met die schatten aan gegevens niets of veel te weinig gedaan. DAAR liggen dus veel kansen. Intelligent met data omgaan, om allerlei interessante strategische dingen te ontwikkelen. Bijvoorbeeld in de zorgsector zou je daar ontzettend veel nuttigs mee kunnen doen.
	Meer aandacht voor de dingen die je doet en voor mensen op zich. Wij moeten de mens niet 'wegrationaliseren'. Er is veel onbewusts dat heel belangrijk is; als iemand niet lekker in zijn vel zit, draaien zijn werkzaamheden niet. En waarom mensen niet lekker in hun vel zitten? Ach, iedereen wil toch een aai over de bol hebben op zijn tijd. Het is verbazingwekkend hoe enorm energiek en creatief je als mens kunt zijn, en hoe dit leeg kan lopen tot minder dan 10%, gewoon door het effect dat de omgeving op iemand heeft. Waardering heeft daar veel invloed op! Daar is geen IT oplossing voor: geen systeem lost dat op.
	Het Westers management is heel object-subject gericht. Wij kijken filosofisch naar iets en dan willen we daar geen deel van uitmaken: het moet objectief zijn. In India is men meer 'naar binnen' gaan schouwen; kijkt het subject naar zichzelf. In China staat de interactie tussen mens en samenleving meer centraal. Mensen ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de cultuur. Als je ook van die takken van sport wat leert en de goede aspecten daarvan in de Westerse managementstijl incorporeert, ben je een beter manager of leider. Kwaliteiten boven tafel halen die er zijn, daar gaat het om! Managen lijkt nog vaak te maken te hebben met efficiency en control. Maar vanuit het Oosten leer je de kunst van het loslaten, de kunst van het niet-doen of ook wel 'handelen door niet te handelen'. Het gaat dus om meer reflectie in te bouwen. Dan krijg je, zoals het Frans gezegde aangeeft 'reculer pour mieux sauter', even achteruit om de grote sprong te wagen. Dat zit meer in de Oosterse cultuur en daar kunnen wij hier in het Westen veel van leren. Ik heb veel van praktische Oosterse oefeningen geleerd; dingen die wij ook in het Westen hadden maar die in de loop van de geschiedenis zijn weggevaagd uit onze cultuur. Denk maar aan meditatie en concentratie oefeningen. Omdat het echter niet concreet en meetbaar is te maken, worden deze hulpmiddelen nog weinig ingezet. Dat was voor mij eerst ook lastig te plaatsen, omdat ik toch veel met meetbare dingen bezig was. Ik zeg zeker niet dat 'meten is weten' niet belangrijk is. Het is voor mij EN/EN, oftewel aanvullend. IT is dus een hulpmiddel om niet-cognitieve dingen te stimuleren, maar persoonlijke contacten blijven belangrijk. Mensenwerk, elkaar zien, voelen en ervaren. Van mij mag die C dus best met een hoofdletter!